Η ημέρα της κρίσης …δεν έχει έρθει ακόμα

Όταν μας κρίνουν, ειδικά αν η κρίση είναι αρνητική ή και άδικη ακόμα, εμείς βιώνουμε μια σύνθετη ψυχοσωματική εμπειρία. Αυτά τα αισθήματα προκαλούν αντιδράσεις τόσο στην ψυχή όσο και στο σώμα μας.

 

Σκοπός αυτών των αντιδράσεων είναι να μας βοηθήσουν να διαχειριστούμε την αδικία αποτελεσματικά. Το να καταλαβαίνουμε τι μας συμβαίνει είναι το πρώτο βήμα στο να  αντιμετωπίσουμε την κρίσιμη (pan intended) κατάσταση με το λιγότερο κόστος και το μέγιστο όφελος. Γιατί από κάθε κατάσταση μπορούμε να επωφεληθούμε.

Από την Life Coach Κατερίνα Παύλου

Τι βιώνουμε ψυχικά και σωματικά όταν κρινόμαστε

Ήσυχη η ζωή στην όμορφη επαρχιακή πόλη. Χαλαροί ρυθμοί, ποδηλατόδρομοι, ήρεμα νερά και περήφανα δέντρα. Ο ήλιος ανατέλλει, τα πουλάκια κελαηδάνε, η βροχή παίζει κρουστά στις στέγες και το ειδύλλιο στο κλισέ του ζει και βασιλεύει (και ευτυχώς θα πούμε κάποιοι από μας, που τους αρέσουν οι ρομαντζάδες, τι να κάνουμε τώρα).

Ωραία η ζωή στην όμορφη πόλη μας λοιπόν – που είναι βέβαια πόλη με τα όλα της- και σαν μια ολόκληρη κοινωνία που είναι, έχει και τις δυσκολίες της.

Δε χρειάζεται να είναι η δουλειά μας για να έχουμε να κάνουμε με κρίσεις και αποφάσεις που παίρνονται από άλλους (που ίσως είναι και η δουλειά τους), αλλά αφορούν εμάς.

Και καλά όταν μια κρίση είναι ευνοϊκή. Αν δεν είναι όμως; Πώς να διαχειριστούμε μια κρίση, που τη βιώνουμε ως άδικη;

Οι ψυχολόγοι μιλούν για αποδοχή, οι coaches για εποικοδομητική κριτική και για το πώς να φτιάχνουμε… από λεμόνια λεμονάδα. Ωραία και καλή η θεωρία θα μου πείτε, στην πράξη όμως;

Όταν κάποιος μας κρίνει, εκείνη τη στιγμή που αρχίζουμε να ταραζόμαστε, συνήθως λέμε στον εαυτό μας “έλα μωρέ πώς κάνεις έτσι”. Και το μόνο που καταφέρνουμε είναι να “βροντάμε στου κουφού στην πόρτα”. Όχι, ο εαυτός μας δε μας… γράφει, είναι απλά αφοσιωμένος στη δουλειά του.

Πρώτα πρώτα το σώμα αντιδρά άμεσα.

Ξεκινά να επαναρρυθμίζει τη θερμοκρασία και την ένταση των συναισθημάτων. Καμιά φορά αρχίζει και να ιδρώνει. Αμέσως, νέα κέντρα του εγκεφάλου ενεργοποιούνται, έτοιμα να μας οδηγήσουν σε ασφάλεια αν χρειαστεί.

Η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη τρέχουν να μας “ξυπνήσουν” και να καθαρίσουν την αντίληψη μας. Όλο μας το σύστημα προσανατολίζεται (αισιόδοξα παρεμπιπτόντως) προς την επιβίωση. Πράγματι, σωματικά, μπορούμε να πούμε ότι για μας τους ανθρώπους, η αδικία = θέμα επιβίωσης.

 

Να κι ένα περίεργο:

Εμείς οι άνθρωποι, έχουμε από τη φύση μας μια αποστροφή στην αδικία και την ανισότητα (inequity aversion, IA).

 

Όπως υποστηρίζει ο νευροοικονομολόγος (neuroeconomist) και top οικονομιικός “influencer” του 2016 σε Γερμανία, Αυστρία και Ελβετία, Ernst Fehr.

Ο κύριος Fehr -δεν είναι ο μόνος- θεωρεί ότι όπου στη φύση υπάρχει το στοιχείο της συνεργασίας, υπάρχει μια τάση προς τη δικαιοσύνη και μια αντίσταση σε τυχόν αδικίες.

Αυτό έχει μια λογική: αν για να ζήσουμε πρέπει να συνεργαστούμε, τότε από τη διαρκή επιτυχία της συνεργασίας κρίνεται και η εξασφάλιση της ζωής μας.

Μια δίκαιη συνεργασία, όπου όλοι είναι ευχαριστημένοι θα κρατήσει πολύ. Μια συνεργασία όπου κάποιοι δε θα είναι ευχαριστημένοι, θα διαλυθεί γρήγορα. Κι επειδή εδώ δε μιλάμε για συνεταιρισμό γάλακτος (όχι πως δεν είναι άξιο παράδειγμα, αξιότατο θα το πω με κάποια τοπικιστική περηφάνια), αλλά για τις κοινωνίες μας καθαυτές, μια τέτοια διάλυση φέρνει αναπόφευκτα και την αβεβαιότητα της επιβίωσης.

 

Το’ πε εξ άλλου και ο συντοπίτης μας ο Αριστοτέλης, ο άνθρωπος είναι “ζώον κοινωνικόν”.

 

Η ύπαρξη μας είναι ποτισμένη με τον βιολογικό μας προγραμματισμό, να ζούμε σε σύνολα. Μάλιστα λειτουργικά σύνολα, όπου μας θέλουνε και μας εκτιμάνε, αρκετά έστω, ώστε να μας φέρονται δίκαια.

Αυτό το καταλάβαιναν οι άρχοντες των εποχών σε τέτοιο βαθμό, που χρησιμοποίησαν την απομάκρυνση από την κοινωνία ως απειλή, και ακόμα χειρότερα, ως τιμωρία. Για παράδειγμα, στην αρχαία Ελλάδα οι Αθηναίοι είχαν τον εξοστρακισμό αντί για τη θανατική ποινή, δηλαδή από ψυχολογικής άποψης, ακριβώς το ίδιο πράγμα.

Συγγνώμη κύριοί μου, αλλά σε περίπτωση που κάποιοι ακόμη ταυτίζεστε με το πρότυπο του άντρα/μοναχικού λύκου, ξανασκεφτείτε το. Ο λύκος είναι ζώο κοινωνικότατο και δύσκολα επιβιώνει μόνος. Εγώ για σας το λέω, καθώς υπάρχουν και πιο ρομαντικά πράγματα με τα οποία μπορείτε να ασχοληθείτε από το άγχος της επιβίωσης.

Εκτός, αν εσείς και το ραντεβού σας προτιμάτε να το κυνηγήσετε το αγριογούρουνο που θα φτάσει στο πιάτο σας, αντί να συσκέφτεστε αν θα επιλέξετε σως με τρούφα η χωρίς… όσο τσουγκρίζετε ένα ωραιότατο ποτήρι Cabernet Sauvignon …κοιτάζοντας ο ένας τον άλλον βαθιά μέσα στα μάτια …με βλέμμα λάγνο, ανάσα κομμένη από τη φλόγα που κοκκινίζει τα μάγουλα σας και ξεχειλίζει ακράτητη από τα σωθικά… χμ χμ συγκεντρωθείτε, αφήσετε το ποτήρι με το κρασί και πιάστε το ποτήρι με το νερό, ή τα κλειδιά σας για να την κάνετε με ελαφρά (γούστα είναι αυτά) πηδηματάκια.

Και μιας που μιλάμε για τη φύση μας, ας ρίξουμε μια ματιά και στα λοιπά ζωντανά.

 

Να πιάσουμε τους καπουτσίνους, προς τιμή του Δαρβίνου που τους αγαπούσε ιδιαίτερα.

(Τους καπουτσίνους τους πιθήκους, όχι τους μοναχούς – αν και δικό του θέμα αν τους αγαπούσε κι αυτούς, χαμπαριαζουμε εμείς κι από LGBT)

Σε πείραμα του 2003 δύο καπουτσίνοι ολοκλήρωσαν το ίδιο έργο και έλαβαν διαφορετικές απολαβές. Να σημειώσω ότι οι πίθηκοι μπορούσαν να βλέπουν ο ένας το άλλον καθ’ όλη τη διάρκεια του πειράματος.

Ας μη συζητήσουμε το σταφύλι (την καλή απολαβή) που έλαβε ο ένας πίθηκος, αλλά το αγγούρι που πήρε (κυριολεκτικά και μεταφορικά) ο άλλος. Ο δεύτερος πίθηκος «εξερράγη» σωματικά και λεκτικά έναντι των άδικων επιστημόνων, εκσφενδονίζοντας την “προσβλητική” απολαβή κατά πάνω τους – και δικαίως, ε;

Από τις αντιδράσεις των πιθήκων στο παραπάνω πείραμα μπορούμε να συνάγουμε με συνέπεια ότι:

ακόμη και τα ζώα, όπως και ο άνθρωπος, συχνά θα προτιμήσουν καμία απολαβή, παρά μια άδικη απολαβή.

 

Ή το δίκιο δηλαδή ή τίποτα. Τώρα βέβαια, δε λέμε ότι η καλύτερη αντίδραση παντού και πάντα θα ήταν να πετάτε αγγούρια κατά παντός υπευθύνου. Για εξάψεις τέτοιου βεληνεκούς, καλύτερο το σκηνικό με το Cabernet πιο πάνω, άμα θέλετε τη γνώμη μου. Εσείς πάλι ό,τι θέλετε κάνετε, περί ορέξεως …αγγουράκια -με το συμπάθιο. Αλλά μια κατανόηση σε μια φυσιολογική και πολύ πιο βιολογική από όσο νομίζουμε αντίδραση, είναι σε κάθε περίπτωση όφελος.

Εμείς και οι αντιδράσεις μας

Όταν μια έντονη σωματική και συναισθηματική αντίδραση μας πιάνει στον ύπνο, είναι πολύ πιο πιθανό να αντιδράσουμε με τη σειρά μας δυσανάλογα με μια κατάσταση (και με το κέρδος που μπορεί να μας αποφέρει).

Πολύ λιγότερο όμως όταν την περιμένουμε, κατά το “άνθρωποι είμαστε”, εξ ου και μας διακατέχουν πάνω κάτω οι ίδιοι φυσικοί κανόνες.

Η ψυχραιμία σας σας κερδίζει χρόνο για να λειτουργήσετε παραγωγικά και να δράσετε αντί να αντιδράσετε.

Έτσι, τουλάχιστον εσείς, θα είστε ευχαριστημένοι με τους χειρισμούς και τη διαχείριση τόσο της κατάστασης όσο και του εσωτερικού σας κόσμου.

Κι αν το πάτε ακόμη ένα βήμα παραπέρα… σας περιμένει και το χιούμορ.

Όπως μας διδάσκουν κωμικοί από την αρχή του ανθρώπινου λόγου, ένα ξελίγωμα στο γέλιο μας απελευθερώνει από κάθε αδικία. Μέχρι και τη μεγαλύτερη από όλες, τον ίδιο το θάνατο.

Αν πάλι έχετε ανάψει τόσο πολύ που πάτε να τα βάλετε με… τον Χάρο, ντε και καλά, να έχετε υπ’ όψιν σας ότι κι άλλα πράγματα αψηφούν το θάνατο. Όπως για παράδειγμα το σκηνικό με το Cabernet παραπάνω…!