Γιάννης Μετζικώφ: Ένας κόσμος θαυμάτων στο Τελλόγλειο

Η έκθεση «Γιάννης Μετζικώφ: Ένας κόσμος θαυμάτων» στο Τελλόγλειο παρουσιάζει 43 θεατρικά κοστούμια, 600 αξεσουάρ και 140 ζωγραφικά έργα.

 

Γιάννης Μετζικώφ: “Ένας κόσμος θαυμάτων” στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών

Μια ξεχωριστή έκθεση στη Θεσσαλονίκη ξεδιπλώνει περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες δημιουργίας του σπουδαίου σκηνογράφου και ενδυματολόγου, μέσα από θεατρικά κοστούμια, αξεσουάρ, μάσκες, καπέλα και ζωγραφικά έργα.

«Η εικόνα του θεάτρου προσδιορίζει κατά κάποιον τρόπο την ίδια την οντότητα του θεάτρου, γιατί το θέατρο είναι θέαμα, δεν είναι ακρόαμα». Με αυτή τη χαρακτηριστική φράση, ο Γιάννης Μετζικώφ περιγράφει τη σημασία της εικαστικής διάστασης της θεατρικής τέχνης, μια διάσταση που βρίσκεται στο επίκεντρο της έκθεσης «Γιάννης Μετζικώφ. Ένας κόσμος θαυμάτων», η οποία φιλοξενείται στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών στη Θεσσαλονίκη έως τα τέλη Ιανουαρίου 2027.

Η έκθεση αποτελεί ένα μεγάλο αφιέρωμα σε περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες δημιουργικής πορείας του καλλιτέχνη, παρουσιάζοντας 43 θεατρικά κοστούμια, περίπου 600 αξεσουάρ, μάσκες και καπέλα, καθώς και 140 ζωγραφικά έργα. Μέσα από αυτό το πλούσιο υλικό, ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να περιηγηθεί σε διαφορετικά θεατρικά είδη, από το αρχαίο δράμα και το κλασικό θέατρο έως την όπερα και το μπαλέτο.

Βολπόνε, Μήδεια, Οιδίπους Τύραννος, Προμηθέας Δεσμώτης, Όρνιθες, Νεφέλες, Θεσμοφοριάζουσες, Η Λίμνη των Κύκνων, Σαλώμη, Μάκβεθ και Σελεστίνα είναι μερικές μόνο από τις εμβληματικές παραστάσεις που ζωντανεύουν μέσα από τα κοστούμια και τα αντικείμενα της έκθεσης. Πρόκειται για δημιουργίες που αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο η ενδυματολογία και η σκηνογραφία συνδιαμορφώνουν την ταυτότητα μιας παράστασης.

Ο ίδιος ο Γιάννης Μετζικώφ, μιλώντας στη συνέντευξη Τύπου, υπογράμμισε ότι η έκθεση επιχειρεί να μεταφέρει κάτι από την εμπειρία μιας θεατρικής παράστασης, διατηρώντας τη δική της ατμόσφαιρα, αλλά και έναν παιδαγωγικό χαρακτήρα. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, ιδιαίτερη σημασία έχει η επαφή των παιδιών και των νέων με την τέχνη, ώστε να σκεφτούν, να φανταστούν και να αναπτύξουν τη δημιουργικότητά τους.

Οι άνθρωποι πίσω από τη μαγεία του θεάτρου 

Με περίπου 400 παραστάσεις στο ενεργητικό του, ο σημαντικός σκηνογράφος, ενδυματολόγος και ζωγράφος δεν παραλείπει να αναγνωρίζει τη συμβολή των ανθρώπων που εργάζονται πίσω από τη σκηνή, συχνά μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.

«Τα χέρια μου είναι άλλοι άνθρωποι, πολύ πιο σεμνοί από μένα, που δεν θα σας μιλήσουν. Και είναι πολύ σπουδαίο το ότι δουλεύω με το πάθος τους», ανέφερε, αναδεικνύοντας τη συλλογική διάσταση της θεατρικής δημιουργίας.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε σε επαγγέλματα που αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της θεατρικής παραγωγής, όπως οι θεατροράφτρες, οι κεντητές και οι κεντήστρες, οι πατιναδόροι, οι τσαγκάρηδες και οι περουκέρηδες. Πρόκειται για τεχνίτες με εξειδικευμένη γνώση και δεξιοτεχνία, των οποίων η συμβολή συχνά παραμένει αθέατη, παρότι καθορίζει το τελικό αποτέλεσμα. Ο καλλιτέχνης μίλησε για έναν ολόκληρο «μαγικό στρατό» επαγγελμάτων που σταδιακά συρρικνώνεται, καθώς η χειρωνακτική εργασία υποχωρεί.

Μια έκθεση με ιστορική και καλλιτεχνική σημασία

Για τη Γενική Διευθύντρια του Τελλογλείου Ιδρύματος, Ομότιμη Καθηγήτρια του ΑΠΘ, Αλεξάνδρα Γουλάκη-Βουτυρά, η έκθεση αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική στιγμή για το Ίδρυμα, καθώς παρουσιάζει μια μεγάλη ενότητα έργων ενός από τους σημαντικότερους Έλληνες σκηνογράφους και ενδυματολόγους.

Όπως επισήμανε, η έκθεση αναδεικνύει την έννοια του Gesamtkunstwerk, του «συνολικού έργου τέχνης», όπως την περιέγραψε ο Βάγκνερ, εκεί όπου ο λόγος, η μουσική, το θέαμα, το θέατρο και οι υπόλοιπες τέχνες συνυπάρχουν και δημιουργούν ένα ενιαίο καλλιτεχνικό αποτέλεσμα.

Παράλληλα, υπογράμμισε τη δυσκολία διατήρησης της θεατρικής δημιουργίας, καθώς μια παράσταση ζει επί σκηνής μόνο για όσο διαρκεί. Μετά την ολοκλήρωσή της, τα κοστούμια και τα σκηνικά είναι ορισμένα από τα ελάχιστα υλικά στοιχεία που απομένουν, διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη της και προσφέροντας μια εικόνα της δημιουργικής προσπάθειας που προηγήθηκε.

Το υλικό της έκθεσης προέρχεται κυρίως από τέσσερις σημαντικούς πολιτιστικούς οργανισμούς: το Εθνικό Θέατρο, την Εθνική Λυρική Σκηνή, το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, ενώ σημαντικό μέρος έχει προσφέρει και ο ίδιος ο καλλιτέχνης.

Η Αλεξάνδρα Γουλάκη-Βουτυρά ευχαρίστησε τον Γιάννη Μετζικώφ για τη γενναιοδωρία με την οποία μοιράστηκε το έργο του, αλλά και για τη συμβολή του στη διαμόρφωση του εκθεσιακού χώρου. Ξεχωριστή αναφορά έκανε και στον αείμνηστο Νίκο Κούρκουλο, Καλλιτεχνικό Διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου, ο οποίος είχε υποστηρίξει το Τελλόγλειο και την έκθεση «Ένδυμα Θεάτρου – Μεγέθυνση στο Αφανές» το 2006, παραχωρώντας σημαντικά κοστούμια από τη συλλογή του Εθνικού Θεάτρου.

Η θεατρική ενδυματολογία ως μέρος της ερμηνείας

Η έκθεση εντάσσεται στο πρόγραμμα των 61ων Δημητρίων του Δήμου Θεσσαλονίκης, με τον Αντιδήμαρχο Πολιτισμού και Τουριστικής Ανάπτυξης, Βασίλη Γάκη, να επισημαίνει τη σημασία της παρουσίασης των παραστατικών τεχνών μέσα από την εικαστική τους πλευρά.

Όπως ανέφερε, το κοστούμι και η σκηνογραφία αποτελούν ουσιαστικά στοιχεία μιας θεατρικής παραγωγής, ακόμη και σε μια εποχή όπου παρατηρείται έντονη μινιμαλιστική τάση στη σκηνική παρουσίαση.

Από την πλευρά του, ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, Αστέριος Πελτέκης, θυμήθηκε τη συνεργασία του με τον Γιάννη Μετζικώφ, τον οποίο είχε γνωρίσει ως νέος ηθοποιός στις μεγάλες παραγωγές του ΚΘΒΕ.

Στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία του θεατρικού κοστουμιού, το οποίο, όπως εξήγησε, δεν αποτελεί απλώς ένα ένδυμα, αλλά ένα σύμβολο που συνδέεται άμεσα με τον χαρακτήρα και την ερμηνεία του ηθοποιού. Ειδικά στο αρχαίο δράμα και στο κλασικό θέατρο, η ενδυματολογική επιλογή οφείλει να εκφράζει την προσωπικότητα και την ψυχοσύνθεση του ρόλου.

Ο ίδιος αναφέρθηκε επίσης στη μακρόχρονη συνεργασία του Γιάννη Μετζικώφ με το ΚΘΒΕ, η οποία αριθμεί 17 παραγωγές, ξεκινώντας το 1992 με την «Ηλέκτρα» σε σκηνοθεσία του Βασίλη Βουτσινά. Ανάμεσα στα εκθέματα βρίσκονται το κοστούμι της Χρυσόθεμης, που φορούσε η Λένα Σαββίδου, καθώς και το ιδιαίτερο ένδυμα της Τάνιας Τσανακλίδου από τη «Σαμία», σε σκηνοθεσία Εύη Γαβριηλίδη, το 2000.

Η επιμέλεια της έκθεσης είναι του Γιάννη Μετζικώφ. Τη γενική ευθύνη και τον συντονισμό της έκθε-σης έχει η Γενική Διευθύντρια του Τελλογλείου, Ομοτ. Καθηγήτρια ΑΠΘ, Αλεξάνδρα Γουλάκη – Βουτυρά και τη συνεπιμέλεια ο Ιστορικός Τέχνης Δρ Miguel Fernández Belmonte, από το Τμήμα Συλλο-γών Έργων Τέχνης του Τελλογλείου.

Η έκθεση «Γιάννης Μετζικώφ. Ένας κόσμος θαυμάτων» αποτελεί μια σπάνια ευκαιρία να έρθει το κοινό σε επαφή με τον πλούτο της ελληνικής θεατρικής δημιουργίας και με τις αθέατες πλευρές μιας τέχνης που συνδυάζει την εικόνα, την τεχνική, τη φαντασία και τη συλλογική εργασία.

Πληροφορίες έκθεσης

Τίτλος: Γιάννης Μετζικώφ. Ένας κόσμος θαυμάτων

Χώρος: Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη

Διάρκεια: Έως τα τέλη Ιανουαρίου 2027

Επιμέλεια έκθεσης: Γιάννης Μετζικώφ

Διοργάνωση: Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών και Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας

Φωτογραφίες: Σίσσυ Βασιλειάδου