Γενικά

Η Τσικνοπέμπτη, το καρναβάλι και η γιορτή του Διονύσου

Συντάκτης  | 

Την Τσικνοπέμπτη, η τσίκνα και η μυρωδιά του ψητού κρέατος αναδύονται παντού! Το κρασί ρέει άφθονο και κάθε μέρος της Ελλάδας έχει τα δικά του έθιμα και παραδόσεις!

Γιατί όμως την Τσικνοπέμπτη την γιορτάζουμε τόσο ξεχωριστά, που έχει αυτή η μέρα τις ρίζες της;

Τι γιορτάζουμε όμως την Τσικνοπέμπτη;

Κατά την Ορθοδοξία.

Η «Τσικνοπέμπτη» είναι η Πέμπτη της Κρεατινής, της δεύτερης εβδομάδας του Τριωδίου.

Σύμφωνα με την παράδοση, ΤΗΝ Τσικνοπέμπτη όλοι, ακόμα και οι πιο φτωχοί, πρέπει να ψήσουν κρέας, ώστε η τσίκνα να αναδύεται στην ατμόσφαιρα και όλοι να βλέπουν ότι γιορτάζουν αυτή τη μέρα.

Η περίοδος του Τριωδίου, είναι η Εκκλησιαστική περίοδος δέκα εβδομάδων, που ξεκινά από την Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου και φτάνει μέχρι και το Μεγάλο Σάββατο. Μέσα στην περίοδο αυτή, περιλαμβάνεται η Σαρακοστή και η Μεγάλη Εβδομάδα.

Η έναρξη του Τριωδίου αποτελείται από τρεις εβδομάδες:

Η πρώτη εβδομάδα είναι της Προφωνής.

Όπου τρώγεται ελεύθερα κάθε φαγητό όλες τις μέρες. Για αυτό το λόγο ονομάζεται και «ελεύθερη» ή «απόλυτη».

Η δεύτερη εβδομάδα είναι της Κρεατινής.

Όπου τρώγεται ελεύθερα κάθε φαγητό εκτός της Τετάρτης και της Παρασκευής που είναι ημέρες νηστείας. Την Πέμπτη αυτής της εβδομάδας, υπάρχει το έθιμο της Τσικνοπέμπτης, κατά την οποία καταναλώνονται μεγάλες ποσότητες κρέατος, καθώς μετά από τρεις ημέρες ξεκινάει η νηστεία της Τυρινής. Η παράδοση μας ορίζει για αυτή τη μέρα μεγάλη κατανάλωση ψητού κρέατος, εν όψει της επερχόμενης νηστείας και της Σαρακοστής. Η συγκεκριμένη μέρα καθιερώθηκε, καθώς υπάρχουν οι  νηστείες της Τετάρτης και της Παρασκευής, οπότε θεωρήθηκε η πιο κατάλληλη για κρεατοφαγία.

Η τρίτη εβδομάδα είναι της Τυροφάγου ή Τυρινής.

Όπου τρώγονται ελεύθερα μόνο γαλακτοκομικά προϊόντα, αυγό, ψάρια και ελαιόλαδο, απαγορεύεται όμως πλέον η κρεοφαγία.

Τσικνοπέμπτη

Οι Αποκριές

Η Τσικνοπέμπτη, είναι η πρώτη μέρα της 11ήμερης εορταστικής περιόδου της Αποκριάς, με κορύφωση την Κυριακή των Απόκρεων, όπου για τελευταία μέρα επιτρέπεται η κατανάλωση κρέατος. Έπειτα, ακολουθεί η Καθαρά Δευτέρα, όπου ξεκινάει η Μεγάλη Σαρακοστή (48 μέρες πριν το Πάσχα).
Η λέξη «Αποκριά» σημαίνει αποχή από το κρέας και είναι η έναρξη της Τυρινής εβδομάδας.  Συνώνυμη (θρησκευτική έννοια της ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας) της Αποκριάς είναι η λέξη Καρναβάλι (Carnival) που προέρχεται από το λατινικό carnem levare (αποχή από το κρέας), σηματοδοτώντας τις φανταχτερές γιορτές της Βενετίας, που ξεκίνησαν πριν από 500 χρόνια.

Στην ορθοδοξία, έχει επικρατήσει οι Απόκριες να αρχίζουν με την Τσικνοπέμπτη και το άνοιγμα του Τριωδίου. Προσπαθώντας έτσι να συνδεθεί το ξέφρενο πανηγύρι με τη θρησκεία.

Όμως οι Απόκριες είναι η μόνη μη θρησκευτική γιορτή στη σύγχρονη Ελλάδα και σε πολλά άλλα μέρη του κόσμου.
Η συγκεκριμένη γιορτή είναι η εξέλιξη των «Διονυσίων» της αρχαίας Ελλάδας. Οι εορτασμοί αυτοί στην Ελλάδα διατηρήθηκαν έως σήμερα σχεδόν αναλλοίωτοι σε πολλές περιοχές, αλλά παράλληλα περνώντας με τα χρόνια μέσα από διάφορους πολιτισμούς και κουλτούρες προστέθηκαν τα δικά τους στοιχεία.
Παρόλη την επίσημη θρησκευτική ετυμολογία, η λέξη «Τρι – ωδή» έχει και μια άλλη αρχαιότερη ετυμολογία που την ανάγει στις Διονυσιακές γιορτές. Όπως και η λέξη «Τραγωδία», λέγετε πως έχει δημιουργηθεί από τις λέξεις «Τράγος» καί « Ωδή», που σημαίνουν «ύμνος προς τιμήν των Τράγων (εννοώντας τους Σάτυρους)».

Τα «Διονύσια» στην αρχαία Αθήνα σηματοδοτούσαν το ξύπνημα της φύσης, τη γονιμότητα και ως τούτου την έναρξη της Άνοιξης, δεδομένου ότι ο Διόνυσος ήταν ο θεός της γονιμότητας.

Οι Απόκριες (καθώς ήταν ο κύκλος γιορτών των Διονυσίων) απαγορεύτηκαν από τη Χριστιανική εκκλησία γιατί θεωρήθηκαν Παγανιστικό Έθιμο.
Όμως, το συγκεκριμένο έθιμο ήταν πολύ βαθιά ριζωμένο στη συνείδηση του λαού, και παρόλα τα αυστηρά μέτρα που είχε πάρει η εκκλησία, δεν μπόρεσε να το εξαλείψει όπως έγινε με άλλα και  επέζησε μέχρι σήμερα, προσαρμοσμένο σταδιακά στις σύγχρονες κοινωνικές συνθήκες.
Οι τρεις ημέρες των αρχαίων γιορτών έγιναν τρεις εβδομάδες και ουσιαστικά οι γιορτές σήμερα λαμβάνουν χώρα κατά τη διάρκεια των αργιών αυτών των εβδομάδων.

tsikopempti-dionisia1

Τα αρχαία Διονύσια

Έχει αποδειχθεί, πως η διαμόρφωση του Χριστιανικού εορτολογίου βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στις γιορτές των αρχαιότερων θρησκειών. Ο λόγος ήταν για να καταφέρουν οι χριστιανοί πατέρες να εντάξουν τη νέα θρησκεία (χριστιανισμό) στις συνειδήσεις των λαών ώστε να την εδραιώσουν.

Οι Απόκριες όμως, είναι η λατρευτική γιορτή της αρχαιότητας που άντεξε στο χρόνο και διατηρήθηκε έως σήμερα…
Οι ρίζες της γιορτής βρίσκονται στα Ανθεστήρια, τα Αρχαιότερα Διονύσια, τα οποία ήταν
από τις πιο σημαντικές γιορτές της αρχαίας Αθήνας.

Τα Διονύσια είναι ένας κύκλος γιορτών, αφιερωμένες στον θεό Διόνυσο και χωρίζονταν σε τρεις κύκλους, βάση της χρονικής περιόδου που γιορτάζονταν.

Τα Ανθεστήρια, ήταν η γιορτή των λουλουδιών προς τιμή του Διόνυσου Άνθιου ή Εύανθιου και  τελούνταν στην Αθήνα προς τα τέλη του δικού μας Φεβρουαρίου, την 11η, 12η και 13η ημέρα του μήνα Ανθεστηριώνα. Η χρονολόγηση τους τα εναποθέτει στα βάθη του χρόνου, πολύ πριν οι Έλληνες εκστρατεύσουν στην Τροία.
Οι εορτασμοί τελούνταν πανσέληνο, δύο πανσέληνους μετά από το Χειμερινό Ηλιοστάσιο. Βάση τις Διονυσιακής θρησκείας, ήταν η εποχή που ο Δίας ζευγάρωσε με τη Σεμέλη (ή την Περσεφόνη) και αυτή συνέλαβε το Διόνυσο. Ήταν επίσης η εποχή που ο Διόνυσος ενώθηκε με την Αριάδνη.  Γιορταζόταν δηλαδή αφενός η σύλληψη του Διονύσου και αφετέρου η άνοδος του από τον Κάτω Κόσμο, η οποία συντελείτο στα Λήναια.

Τότε ήταν η εποχή που είχε ωριμάσει το κρασί και ήταν έτοιμο για να το ποιούν, καθώς προσέφεραν με σπονδές και τις πρώτες προσφορές καρπών για να έχουν καλή σοδειά.

Ταυτόχρονα ήταν η πιο σημαντική Γιορτή των Νεκρών. Όχι μόνο επειδή είχε αναδυθεί από τον Άδη ο Διόνυσος, αλλά και επειδή η Μητέρα Γή μαζί με τους καρπούς που προσέφερε, αγκάλιαζε στους κόλπους της και τους νεκρούς.
Ουσιαστικά συνδύαζαν τη γιορτή προς τιμή της γονιμότητας, της ομορφιάς, της καρποφορίας της γης και αποχαιρετώντας τους νεκρούς τους.

Κατά τις Διονυσιακές τελετές, ο Διόνυσος λατρεύονταν και τιμώνταν με το άνοιγμα των νέων  γιοματαριών, με την απόλαυση κάθε είδους ευχαρίστησης και με εύθυμες, κωμικές λατρευτικές πομπές, όπου γινόταν παρέλαση με στολισμένο άρμα. Το άρμα, το ακολουθούσαν πίνοντας πολύ κρασί και τραγουδώντας σατυρικά τραγούδια.

Συμμετείχαν χορευτές, τραγουδιστές, μεταμφιεσμένοι σε Σάτυρους και Κένταυρους και άνδρες και γυναίκες φορώντας μάσκες. Κάθε μέρα η πομπή λάμβανε μέρος και σε άλλο μέρος της Αττικής και συμμετείχαν όλοι οι Αθηναίοι πολίτες.

Η φασαρία και τα τραγούδια που ακουγόταν είχαν στόχο να αφυπνιστεί ο Διόνυσος, ώστε και πάλι να συντελέσει στη βλάστηση και την αναγέννηση της φύσης!

tsikopempti-dionisia2

Τα κατ’ Αγρούς Διονύσια

Κάθε πόλη της Αττικής τη διοργάνωνε σε διαφορετική ημερομηνία, δίνοντας έτσι την ευκαιρία στους κατοίκους των γύρο πόλεων να συμμετάσχουν στη γιορτή.
Κατά την μυθολογία τα Διονύσια τα θέσπισε ο βασιλιάς Αμφικτύονας, σε αντάλλαγμα της φιλοξενίας που προσέφερε στο θεό Διόνυσο, ο οποίος του ζήτησε με αυτό τον τρόπο να πίνεται ο κεκραμένος οίνος (η ολοκλήρωση της ζύμωσης του κρασιού και το άνοιγμα των νέων βαρελιών).
Στο πλαίσιο της γιορτής, αγρότες από διάφορους συνοικισμούς, συγκεντρώνονταν για να δοκιμάσουν τον οίνο της νέας σοδειάς. Οι δούλοι αποκτούσαν την ελευθερία τους για όσο διάστημα κρατούσε η γιορτή, παίρνοντας κι αυτοί μέρος στο ξεφάντωμα.
Στο κέντρο των εκδηλώσεων βρισκόταν η πομπική μεταφορά του φαλλού (φαλληφορία), προς τιμή της γονιμότητας και της φύσης.

Τσικνοπέμπτη

Δείγμα της γιορτής εντοπίζεται στην κωμωδία του Αριστοφάνη «Αχαρνείς», όπου  περιγράφεται μία σκηνή παρωδίας της φαλλικής πομπής (στον Τίρναβο επιβιώνει μέχρι σήμερα το γνωστό «μπουρανί» ουσιαστικά η πομπή του φαλλού):

«Προπορεύεται η κανηφόρος (κόρη που κρατά στο κεφάλι της κάνιστρο με όλα τα απαιτούμενα για τη θυσία αντικείμενα), ακολουθούσε ο φαλλοφόρος (αυτός δηλαδή που έφερε το ομοίωμα του φαλλού) και στη συνέχεια το πλήθος των πιστών, που έψελνε άσμα προς το Φαλή, την προσωποποίηση του φαλλού, που ταυτιζόταν με τον ίδιο το Διόνυσο.

Οι αγρότες με τους δούλους τους, μεταμφιεσμένοι σε Σιληνούς, Σάτυρους και Βάκχες, κρατώντας θύρσους, πυρσούς, φαλλούς και αγγεία με κρασί, χόρευαν στο ρυθμό των φαλλικών ασμάτων.

Πολλοί ήταν επιβιβασμένοι σε άμαξες, έπιναν και κορόιδευαν τους περαστικούς μέσα στο μεθύσι τους. Πρόκειται για τα λεγόμενα «σκώμματα εξ αμάξης», όπου τα πειράγματα και τα άσεμνα λόγια συνοδεύονταν και από τις ανάλογες χειρονομίες. (Κατά την άποψη του Αριστοτέλη, μέσα από τη σκωπτική ατμόσφαιρα μιας τέτοιας πομπής ξεπήδησε το είδος της κωμωδίας).
Μετά την πομπή και την καθιερωμένη θυσία, το πλήθος επιδιδόταν σε παραδοσιακά παιχνίδια, γνωστότερο από τα οποία ήταν ο ασκωλιασμός. Σ’ αυτό το ιδιότυπο παιχνίδι, οι συμμετέχοντες πηδούσαν πάνω σε φουσκωμένα ασκιά αλειμμένα με λάδι, με στόχο την ισορρόπηση αλλά και την πρόκληση του γέλιου. Το έπαθλο ήταν ένα ασκί γεμάτο κρασί, το δώρο του θεού στους πιστούς του.»

Πηγές πληροφοριών: wikipedia  /olivemagazine /sansimera

Μια ομάδα ανθρώπων με κοινή αισθητική, πολλές ανησυχίες, ποικιλία απόψεων και λάτρεις του lifestyle! • • ҉ • • Design your life! • • ҉ • • Enjoy every moment! • • ҉ • • Discover our world!

Αφήστε ένα Σχόλιο

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *